فۆنۆلۆژیا کەرتێن دەنگیێن ئازاد د زمانێ کوردى (گوڤەرا بەهدینی)دا

Abstract

ئەڤ لێکولینە پێکوڵەکە ژبۆ دیارکرنا نواندنا ده‌نگان د زمانێ کوردى ( گوڤەرا بەهدینی)دا، ل دویڤ تیورا فۆنۆڵۆجیا کەرتێن دەنگیێن ئازاد ئەوا ژ لایێ (Goldsmith, 1976)یڤە سەرهلداى، کو ژ چەند بنەمایەکێن سەرەکى وەکى (بنەمایێ هێلێن پێکڤە گرێدانێ، بنەمایێ کونتورا نەچاری و بنەمایێ باش پێکهینانێ)پێکدهێت؛ بنەمایێن فونوڵوجیا کەرتێن ئازاد بناغێن هەمی تیورێن نەهێلی(Nonliner) پێکدهینیت هەروەسا بەردەوامیدانە ب (شێوازێن دەنگی یێن زمانێ ئینگلیزی-SPE)یا جومسکى. ل دویڤ ئەڤان بنەمایان پێدڤیە هەر خانە- کەلێش slotەکا د چینا پەیکەریدا هەبیت چ ڤاولبیت یان کونسونانت ب رەگەزەکێ چینا ڕەگى یان میلودیڤە ب رێکا هێلێن پێکڤە گرێدانێ یا گرێدایبیت، واتە نابیت یەکێن هەلگرێن میلودیێن ڤاول و کونسونانت هەبن و میلودى بخۆ نەبن و بەروڤاژى. ب ئەڤی رەنگى نموونە ژ ئاخڤتنکەرێن سەنتەرێ دەڤۆکا دهۆکێ هاتینە وەرگرتن و ل دویڤ ئەوان بنەمایان هاتینە شرۆڤەکرن و تاقیکرن. 

گرنگترین پرسیار یان گریمانێن لێکۆلینێ ئەڤەنە: (ئایا تیورا فۆنۆلۆجیا کەرتێن ئازاد ل سەر زمانێ کوردی دهێتە جێبەجێکرن یان نە؟ ئەگەر بەرسڤ بەلێ بیت، ئەو بنەمایێن رێککەڤتنێن جیهانى ل سەر ل گەل زمانێ کوردى-گوڤەرا بەهدینى دگونجن؟ چ مەرج و کوتبەند ژبۆ گرێدانا چینێن (فونولوجیا کەرتێن ئازاد) ب گشتى د زمانێ کوردیدا هەنە ؟ بنەمایێ کونتورا نەچارى رولی د فۆنۆڵۆجیا زمانێ کوردیدا- دبینیت؟. ئەڤ چەندەژى ب ڕێکا شڕۆڤەکرنا نموونان ب دەستڤە دهێت، د ئەنجامدا دیاردبیت کو تیورا فۆنۆلۆجیا کەرتێن ئازاد ل سەر زمانێ کوردی گوڤەرا بەهدینی دهێتە جێبەجێکرن.